ماتی‌مئیخاناسی‌نی گولدورمک اوچون آچمامیشام!

ماتی‌مئیخاناسی‌نی گولدورمک اوچون آچمامیشام!
 مهر ۳۰, ۱۳۹۹  goroob online  منتخب , طنز
ماتی‌مئیخاناسی‌نی گولدورمک اوچون آچمامیشام!

ماتی‌مئیخاناسی‌نی گولدورمک اوچون آچمامیشام!

سئودا میرزا زاده: طنز، استبدادا معروض قالان بیر توپلومون سمبلودور. گلیشمیش اؤلکه‌لرده، اصولا، دموکراتیک نهادلار، اؤزگور دانیشیق‌لارین حاملی دیرلر. استبدادین حاکیم اولدوغو اؤلکه‌لرده، اینسان‌لارین تنقیدلری ائشیتمه‌یه دؤزومو اولمادیغیندان، طنز، توپلومو آیدینلاتماقدا دوشونجه‌لی فردلرین یاردیمینا گلیر.
بو ندن‌دن، ایران و خصوصا آذربایجان مطبوعاتینین ائنیش‌لی-یوخوشلو تاریخینده، بیرچوخ طنز درگی‌لرینین آیاق ایزینی گؤرمک اولور. بو درگی‌لر، طنز ساحه‌سینده ایشیلداییب و بیر چوخ توپلومسال و فیکیرسل دییشیک‌لیک‌لر یارادماقدا باشاریلی اولوبلار.
یازیلی طنزین یارانماسی مومکون اولمایان زامان‌لاردا، شفاهی طنز، توپلوموموزدا یئرینی تاپیب دیر. گاهدان، بو طنزلرین ظهورا چاتماسی اوچون، مختلف پلتفورم‌لار یارانیب دیر.
آذربایجانین شفاهی کولتورونده، بو قونودا چالیشان بیر چوخ اینسان‌لاری و پلتفورم‌لاری میثال وورا بیلریک. بونلاردان بیری، «ماتی مئیخاناسی» دیر.
ماتی مئیخاناسی‌نین نئجه بیر یئر اولدوغو حاقدا موناقشه‌لر اولسا دا، اؤنملی اولان، ماتی مئیخاناسینین اؤزویله داشیدیغی طنز آنلامی دیر کی هر بیر مخاطبین دوشونجه‌سینده، مختلف شکیل‌لرده اؤزونو گؤستریر.
سون زامان‌لاردا، اجتماعی شبکه‌لرین بیرینده، «ماتی مئیخاناسی» آدیندا بیر صحیفه، توپلومسال و سیاسی سوژه‌لری اینجه‌لیک‌ و شیرین‌لیک‌له نقده چکمک‌ده اولدوقجا باشاریلی اولوب‌دور.
«هنر و اقتصاد» درگی‌سینین بو ساییندا، «ماتی مئیخاناسی» صحیفه‌سی‌نین ادمین‌لریله، قیسا بیر دانیشیق آپارمیشیق.

– ماتی مئیخاناسی صحیفه‌سینین باشیندا یازیلیب: «بورا ماتی مئیخاناسی دیر آمما حسن سوخدو دییرمانی دئییل. گؤزووو آچ آدامیوی تانی». ایندی بیز گؤزوموزو آچیب و بو آدامی تانیماق ایسته‌ییریک. بویورون لوطفن بو آدام کیمدیر؟

حبیب صیادی: ائله بیرینجی سوالدان ایش چتین اولدو. ایندی من بونون جوابیندا بیلمه‌‌ییرم «وی در خانواده‌ای متوسط و مذهبی چشم به جهان گشود»لاری دئییم یا اصلن یازدیغیم سؤزون فلسفه‌سین!
مدرسه زامانی، هر وقت کیلاسدا بیراز های-کوی سالسایدیق، ناظیم ایچری گیریب دئیردی:«نه خبریزدی؟ بورانی ماتی مئیخاناسی ائله‌‌ییب‌‌سیز». من ماتی‌مئیخاناسی پئیجینی آچاندا، ماتی‌‌مئیخاناسینین نئجه بیر یئر اولا بیله‌‌جه‌‌یینی دوشونوردوم. هئچ بیر قانونو اولمایان بیر یئرمی؟ سونرا اؤز نظریمده بیر فرق آییردیم؛ ماتی‌‌مئیخاناسی و حسن سوخدو دییرمانی آراسیندا. ماتی‌مئیخاناسی، منیم فیکریمده، جماعتین یان-یانا خوشلوقلا یاشادیقلاری بیر یئردیر. آمما، حسن سوخدو دییرمانی، اینسان‌‌لارین، بیربیرینین حق و حقوقون ضایع ائله‌‌دیکلری بیر یئردیر. پس ماتی‌مئیخاناسیندا بیر قیرمیز خط واردیر. بوراسی، چوخ دا قانونسوز بیر یئر دئییل‌‌دیر. بورادا، قرار دئییل بیربیریمیزه توهین ائله‌‌یک.

– بیز گؤزوموزو آچیب آدامیمیزی تانیدیق. آمما ایندی بو آدام اگر گؤزلرین یوموب آغزین آچماق ایستسه، نه دئیر؟

حبیب صیادی: بعضا، طنز پئیج‌‌لرین دولانارام. اونلارین صفحه‌لرینین باشیندا نه یازدیقلارینی گؤرمک ایسته‌‌یه‌‌رم؟ گؤره‌‌رم مثلا بیری یازیب: «سیزی اؤلنه قده‌‌ر گولدوره‌جه‌‌یم.» یا حتی بیری ایشی بؤیوده‌‌رک یازیب: «اؤلنده ده، گولملی اؤله‌‌جه‌‌یم! سیزین گولوشوز بیزیم ایشیمیز. گلین بورادا فقط گولون.» من آمما، ماتی‌مئیخاناسی‌نی گولدورمک اوچون آچمامیشام. هئچ زامان دا، بتر گولدورمک‌‌ده ادعام یوخویدو. من ایسته‌‌ییرم ماتی-مئیخاناسیندا دردلریمیزدن یازام. هئچ گؤزومو ده یوموب آغزیمی آچمایام. گؤزو آچیق دانیشام. جورج برنارد شاو دئمیشکن: «اگر ایسته‌‌ییرسن جماعته حقیقتلری دئیه‌سن، اونلاری گولدور. یوخسا سنی اؤلدوررلر!» بو همان منیم گؤرمه‌‌ک ایسته دیییم ایش دیر.

– ایندی بو اساسدا، بیزیم یاشادیغیمیز توپلوم، حسن سوخدی دییرمانی دیر یوخسا ماتی‌مئیخاناسی‌‌می؟ بو توپلوما باخیشیز نه‌‌دیر؟

حبیب صیادی: بیزیم توپلوما هر جنبه‌‌دن باخسانیز ائله حسن سوخدو دییرمانی دیر. هئچ بیر شئیین، حساب-کیتابی بللی دئییل. انشالله، گون اوگون اولسون کی، توپلوموموز ماتی‌مئیخاناسینا دؤنسون! البته شاید بیر تعدادین ذهنینده ماتی‌مئیخاناسینا گؤره منفی بیر باخیش اولموش اولا؛ آمما، منجه، ماتی‌مئیخاناسی بیر یئر دیر کی اورادا، توهین‌دن، کوچومسمه‌دن اوزاق دیلخوشلوق وار.

– سیز دئیرسینیز کی ماتی‌‌مئیخاناسی صفحه‌سی‌‌نین آماجی گولدورمک دئییل و دردلردن یازماق ایسته‌‌ییر. آمما، چوخلاری بو دردلری اوخویاندا گولور! بیزیم دردلریمیز نیه بوجور گولوش اولورلار؟

حبیب صیادی: سینما و ادبیاتدا black comedy یا dark comedy آدیندا بیر ژانر واردیر. بو ژانر، تراژدی‌‌لری طنزه توتار. بیزلر، او بلک کمدی ایچینده یاشاییریق! بعضا آدام بیر خبر ائشیدیر یا بؤیوک باشلاردان بیری بیر سؤز دئییر و بو سؤز اوقده‌‌ر منطق‌دن اوزاق دیر کی هئچ لازیم دئییل اونا حتی بیر کلمه آرتیریب یا آزالداسان. نیه‌‌کی، اؤزلویونده، بؤیوک بیر طنز دیر. آمما، بیر یاندان‌‌ دا، بو طنز، بیزیم یاشاییشیمیزی آلت-اوست ائله-یه بیلر. یا مثلا، آدام، حتی عزیزلرینین عزاسیندا دا بیر شئی‌‌لره گوله بیلر. بو سؤزلردن آماجیم، طنز و تراژدی‌‌نین بیربیرینه نه‌‌قده‌‌ر باغلی اولدوقلارینی گؤسترمک‌‌دیر. طنزین وظیفه‌سی، آجی سؤزلره، بیر شیرین دون گئیدیریب جماعته دئمک دیر.
چوخلارینین، طنزین ظاهرینده قالیب و سادجه گولوب کئچمه‌‌سی مومکون‌‌دور. آمما، بیر-نئچه نفر، گولندن سونرا بیرده فیکره گئتسه، بورادا طنز اؤز وظیفه‌سینه و رسالتینه عمل ائله‌‌ییب دئمک‌‌دیر.

– دئییرسینیز طنزین وظیفه‌سی آجی سوزلره شیرین بیر دون گئیدیرمک‌‌دیر. حقیقتین آجی اولدوغونو ائشیتمیشیک. اولمایا بو ایش حقیقته ده دون گئیدیرمک اولا و نتیجتا، توپلوم‌‌دا، حقیقتین اوستونو اورته و دوشونجه لری آزدیرا؟

حبیب صیادی: حقیقت‌‌لری تحریف ائله‌‌ییب گئجه‌یه گوندوز دئمک دوشونجه‌لری آزدیرار، آجی بیر حقیقتی شیرین دیلده دئمک یوخ! بیر طنز کی شیرینلییی آدامی گولدورندن سونرا، آجیلیغی دوشونجه‌یه سالا، هئچ زمان بیرین آزدیرماز.

– طنزین بیر آماجی، سیاستمدارلارین و مسئول‌‌لارین قویروق-لارینی آیاقلاماق‌‌دیر. ماتی‌مئیخاناسیندا کیملرین قویروغون آیاقلاییب‌‌سیز؟ و باشقا بیر ایشی ده، خط‌‌قرمزلری آیاقلاماق‌‌دیر. سیزین اوچون خط‌‌قرمزلر نه‌‌لردیر؟

حبیب صیادی: بیر چوخ یازیمدا، مسئول‌لارا و سیاست آداملارینا توخونموشام، سؤزلرین و سیاستلرین طنز دیلینده نقده چکمیشم. گؤیلوم ایسته‌‌یردی هئچ بیر قورخوم اولمادان ذهنیمده اولان هر بیر سؤزو یازیب پایلاشام. آما اؤزوز مندن ده یاخجی بیلیرسیز بیزیم مملکت‌ده خط‌‌قرمزلر هاردادیرلار.
ائله همان او سؤزلرین کی سیز نشریه‌‌نیزی آیاق اوسته ساخلاماق اوچون و هابئله باش آغریلاردان اوزاق قالماق اوچون دؤره‌سینه دولانانمیرسیز، من ده دولانانمیرام. نیه‌‌کی، هزینه‌سی چوخ اولا بیلر.

– سیزجه، مکتوب بیر شکیلده طنز یازماق، سانال دونیادا بو ایشی گؤرمک‌‌ آراسیندا نه فرق‌‌لر وار؟ سانال دونیاداکی طنز، بیزیم شفاهی طنزیمیزه یاخیندیرمی؟

حبیب صیادی: سانال دونیادا یازماق، مکتوب‌ بیر شکیلده یازماقدان چوخ فرقلی دیر. بیرینجی‌‌سی، سانال دونیادا، امکانلارینیز داها چوخدور. مثلا، بیر یازی ایچینده راحاتلیق‌‌لا مختلف مئدیالار ایشلده بیلرسیز: سس، عکس، ویدیو و … ایکینجی‌‌سی، خط قرمزلر، داها آزدیر. اوچونجوسو ده، مخاطبی چوخدور و مخاطب، لحظه‌سینده، سیزه فیدبک وئریر. باخیشین یازیر و بو باخیش‌‌لا سیزی یئره ده چیرپا بیلر، گؤیه ده قالخیزا بیلر.
و سون اولاراق، سانال دونیادا، مکتوب یازدیغیمیزدا اولدوغو کیمی، متکلم وحده دئییل‌‌سینیز. بو طنزلر، بعضا، شفاهی طنزدن ده اثر آلیر؛ آمما، بیر طرفدن ده شفاهی طنزیمیزی یارالدیر.

– دئییرسینیز چوخلو سیاسی آداملارا توخونوبسوز. بوگونه قده‌‌ فضای مجازی طنزی نه قدر بیزیم شفاهی طنزیمیزه یاخیندی؟ بوگونه قده‌‌ر، سیاسی آدام‌‌لار دا سیزین ال-آیاغیزا دولاشیبلار؟

حبیب صیادی: سیاسی آداملارین اؤزلریندن یوخ، آمما، طرف ساخلایانلاریندان چوخ ال-آیاغیما دولاشان اولوبدور. آمما، الحمدلله، سادجه سانال دونیایا محدود قالیب دیر. یامان دئییب‌‌لر، تهدید ائله‌‌ییب‌‌لر، کسه‌‌رم بیچه‌‌رم دئییب‌‌لر. آمما، دئو قولاغینا قورقوشوم، بونلارین هئچ بیری بو گونه قده‌‌‌‌ر فیزیک‌‌سل اولاراق گرچکلشمه‌‌ییب.

– طنز یازانین اوزونون باشی آغریماسا دا، دستمال باغلار. سیز باش آغری طنزیندن اوزاق گزیرسینیزمی؟

حبیب صیادی: من باش آغریدان اوزاق گزمه‌‌ییرم؛ اتفاقا، باشیمین دار آغاجینا گئتمه‌‌ییندن اوزاق گزیرم. یوخسا باش آغری آختارماسایدیم هئچ لازیم دئییلدی اسلامی بیر مملکتده مئیخانا آچیب اؤزومه ایش دوزلتم!

– دئیرسینیز طنز اوخویانی گولدورر. اولوب‌‌دور کی اؤزوزه ده گولسیز؟

حبیب صیادی: اؤزومه کی یوخ! ولی، اؤز یازیلاریما هردن بیر گولموشم، یازا یازا بعضی یئرلری گولملی گلیب نظریمه و گولموشم. آمما، اوجا سس‌‌له گولمه‌‌میشم‌‌ها، ایچدن گولموشم.

– سیزجه طنزین دوزو گرک چوخ اولا یا شکری؟

حبیب صیادی: بلکه یاخجیسی بودور بیبری چوخ اولا! یاندیرا، سانجا. یانی طنز گرک کی بیر کس‌‌لره توخونا، آجیشدیرا، یوخسا خنثی اولسا هامینین خوشونا گلسه ائله ده بتر طنز اولماییب.

– دئیرلر «بیر ایینه اؤزووه، بیر جووالدوز اؤزگه‌یه.» اؤزوزه ایندیه‌ قده‌‌ر جوالدوز ووروبسوز؟

حبیب صیادی: بلی اونو دئییب‌‌لر، سونرا بیرده دئییب‌‌لر: «هئچ‌‌کس اؤز یوغوردونا تورش دئمز!» بلکه اؤزومه چوخ ایینه وورمامیشام؛ آمما، همیشه چالیشمیشام اؤزومو اصلاح ائله‌‌یم، منه وورولان ایینه‌لرین عقلیمه باتانلارین نظرده آلمیشام. مثلن یازی فورمومو چوخلو دوزلتمیشم، محتوادا دا بعضی شئی لری دییشمیشم.

– ماتی‌مئیخاناسیندا ایینه ایله جووالدوزون نه فرقی وار؟ هربیرینین استفاده‌‌سی نه‌‌دیر؟

حبیب صیادی: دئیرلر طرفین ائششه‌‌یه زورو چاتماییر پالانین دؤیور. ماتی‌مئیخاناسیندا دا، منیم هرکسه زوروم چاتماسا بیر بالاجا ایینه ووروب کئچیب گئده‌‌رم، هرکیمه ده زوروم چاتسا جوالدوزونان دوشه‌‌رم جانینا!

– داها چوخ هانکی شخص و گروهلارین ال‌‌-آیاغینا دولاشماغی سئویرسیز؟

حبیب صیادی: منیم اعتقادیم وار کی بیر طنز یازان گرک هامیدان بیر اندازه زهله‌سی گئده. هئچ بیر کس یا گروها چوخ بتر علاقه‌سی اولمایا کی هامیدان انتقاد ائله‌‌یه بیلسین. بو علاقه‌لری قیراغا قویدو قدان سونرا، سؤزلر، عمل‌لر و رفتارلارا توخونا بیلر. تناقض‌لاری اوزه چکیب هابئله یالانلاری دا اوزه چیخاردا بیلر.

– ماتی‌مئیخاناسی صحیفه سینده سیزه لایک و فالووئرلر اونملی دیرلر یا باشقا ائلمان‌لار؟

حبیب صیادی: لایک و فالووئر کؤکوندن منه اؤنملی دئییل دئسم، یالان دئمیشم! آمما، هئچ بیر زامان منیم اوچون بیرینجی سیرایا کئچمه‌‌ییب‌‌لر. نئچه ایللر یازاندان سونرا چوخ یاخجی بیلیرم هانسی یازی ائله‌‌یه بیلر فالووئر ییغا و هانسی یازی ائله-یه بیلر اونلاری قاچیردا. فالووئر ییغماق فیکرینده اولسایدیم چوخ راحات بو ایشی گؤره بیلردیم. آمما، منیم چوخ یوخاری ساییدا فالووئریم یوخدور. هر گون، ۱۰ نفر صفحه‌نی فالو ائله‌سه ۸ نفر ده آنفالو ائلر. مثلا، من فیکیر وئرمیشم هر زمان یازدیغیم بیر یازی یا دا ایشلتدیییم بیر پست، سیاسی بابتدن آغیرلیغی چوخ اولسا اوگون چوخلو آدام صفحه‌نی آنفالو ائلر! یانی بیزیم جماعت یا قورخور یا دا ایسته‌‌ییر سیاستدن اوزاق قالا و داها چوخ میرتابازار آختاریر. من آمما، مخاطبین سازی‌‌لا اوینامامیشام. اوره‌ییم ایستدییی سؤزلری یازمیشام.

– سوژه‌‌لریزی هارادان و نئجه تاپارسیز؟ سوژه‌‌لریز گاهدان چوخ عمومی و ساده بیر موضوع‌لاردیلار کی سیزین باخیشیز اولاری طنزه چئویریر. باخیشیزدا اولان بو گوج هاردان گلیر؟

حبیب صیادی: من سوژه‌لری تاپماییرام، سوژه‌لر گلیب منی تاپیرلار. آللاها مین شوکور بیزیم مملکت سوژه‌لرینن دولو بیر مملکت دیر. قدیم بیر یازی یازمیشدیم کی یوخودا گؤرورم ایران اولوب سوییس هامی سئوینیر من باشیما دؤیورم کی دا بوندان سونرا من هاردان سوژه تاپاجاغام؟ دوغرودان دا ائله بیر مملکت‌‌لرده طنز یازماق چوخ چتین ایش اولمالی دیر. آمما بورادا، فقط گرک بیراز اطرافیوا یاخشی باخاسان، خبرلره باش ووراسان، اوندا گؤررسن کی هر یئر سوژه دیر.

– معجز دئییر: «چون یئتیشدیم وطنه، دینمه دانیشما، ترپتمه زبانین دئدیلر.» ایندی وطنه یئتیشنده نه دئییرلر؟

حبیب صیادی: معجز، شعرلرینده سؤزون جوهرین چکیب دییب. من اونون سؤزونون اوستونه بیر سؤز دئیه بیلمه‌‌رم. فقط شعرلرین اوخویاندا آدامین هئچ نظرینه گلمه‌‌ییر کی بو شعرلر، یوز ایل بوندان قاباق اوچون دئیلیب و ائله‌بیل ائله بوگونو دئییر. دئمک اولار بیزیم ائله یوزایل‌‌لر دیر بیزیم دردلریمیز عینی قالیب.

– نیه طنز ایله قدرته چاتماق اولماز اما قدرتدن ائندیرمک اولار؟

حبیب صیادی: طنزله، قدرته چاتماق اولماز؛ آمما، هئچ اولمازسا شورای شهره زادا گیرمک اولار . فیکر ائله‌‌ییرم بیزیم مملکتده بئله‌‌لری چوخدور. طنزله بیری اؤزونو قدرت صاحابلارینا یاخینلاشدیرا بیلر، البته، اگر اونلارین گؤیلو ایسته-دیکلرینی یازارسا. بو طرفدن، طنز تک باشینا بیری‌‌لرینی قدرتدن یئندیره بیلمز. یانی اوزون سؤزون قیساسی، سیزین بو سؤزونوزله چوخ دا موافق دئییلم.

– لطفا بو کلماتا بیر ایضاح یازین: زنجبیل، جووالدوز، نوشادور، سینیق رادیو و بایقوش.

حبیب صیادی: زنجفیل: ایستی‌لیک دیر. بو آدلا، بیر طنز جلسه‌لری ده وار کی من ده بیر نئچه دفعه اونلارا قاتیلمیشام و یاخشی دوستلار دا تاپمیشام.
جووالدوز: یئکه بیر ایینه دیر کی هر کیمه زوروموز چاتسا ووراریق! قدیم تبریزده بیر مجله واریدی جووالدوز آدیندا، کی من ده هردن آلیب اوخویاردیم. یانی اصلینده بابا آلاردی من اوخویاردیم. او زامان، ابتدایی یا راهنمایی اؤیرنجی‌‌سی ایدیم. گل‌‌آقا مجله‌‌سی‌‌ده او دوراندا واریدی و بلکه ائله او مجله‌لر منده طنز یازماق اوچون بیر علاقه یاراتدی.
نوشادور: والله بو کلمه فقط میگ میگ کارتونون منیم یادیما سالیر، همان او یوخاری سورعتله گئدن قوش. آخی بیری چوخ سورعت گئدنده دئییرلر ائله بیل فیلان یئرینه نوشادور قویوبلار.
سینیق رادیو: بو دا کی چوخ دانیشان بیر آدامین تمثیلی دیر. قدیم فیسبوک‌دا بو آددا بیر پیج واریدی، رادیو ایشلری گؤرردیلر. او دوستلارینان دا بیر زامان گؤروشوم اولدو، حتی قراریدی بیرلیکده بیر ایشلر ده گؤرک کی دا قیسمت اولمادی.
بایقوش: گؤزل بیر قوشدو کی بیلمیرم نه حسابینان بیزیم کولتورده اوغورسوز تانینیر. آتابابا سؤزلرینده ده وار کی دئییر: «پوللو ائوین بولبولو، یوخسول ائوین بایقوشو.»

– بویورون کؤهنه بورجلاریز نه زامان یادیزا دوشور؟

حبیب صیادی: کؤهنه بورج‌‌لار بوگون‌‌لر چوخ تئزتئز یادا دوشور. چون اطرافیمیز دولودور قاش-قاباغی ساللانمیش، میرسیغی آسلانمیش، دونیادان دویموش آداملارلا. آدام هر بیرین گؤرنده تمام کؤهنه بورج‌‌لار گلیر دورور گؤزونون قاباغیندا!


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

© تمامی حقوق متعلق یه نشریه می باشد

طراحی سایت ، فرابین پندار تبریز

مجله غروب آنلاین